Met de start van januari komt ook de vraag naar inclusieve opvang voor jonge kinderen opnieuw centraal in de actualiteit te staan. In Zemst toont kinderdagverblijf Villa Clementina concreet hoe een opvang eruit kan zien waar kinderen met en zonder handicap samen worden opgevangen. Hoewel het initiatief niet nieuw is, werd het recent opnieuw onder de aandacht gebracht door de Koning Boudewijnstichting. Dat biedt meteen ook de gelegenheid om een bredere beweging te belichten: in Brussel en de omliggende regio’s bestaan verschillende kinderdagverblijven met een inclusief opvangproject, die verdere ondersteuning verdienen.
Van Villa Clementina tot de inclusieve kinderdagverblijven in Brussel: inclusieve opvang voor jonge kinderen bestaat vandaag al en steunt op lokale initiatieven, partnerschappen en gerichte ondersteuning. Naar aanleiding van de januaristart biedt Hospichild een ruimer overzicht van het Brusselse aanbod en dat van de omliggende gemeenten.
Villa Clementina: een inclusief opvangmodel dat werkt
Villa Clementina, gelegen in Zemst, vangt kinderen met en zonder handicap op in een kader dat vergelijkbaar is met dat van een klassiek kinderdagverblijf. De voorziening telt 40 plaatsen en vangt in totaal 57 kinderen op, waarvan één op de drie een handicap heeft, soms zwaar en meervoudig. Niet alle kinderen zijn elke dag aanwezig.
Volgens Katia Verhaeren, verantwoordelijke van Villa Clementina, vertrekt de aanpak vanuit een eenvoudig principe: elk kind in de eerste plaats als kind beschouwen, met zijn of haar eigen mogelijkheden, en tegelijk rekening houden met specifieke noden. Het team bestaat uit kinderbegeleiders, maar ook uit logopedisten en kinesitherapeuten. Het dagelijkse werk steunt sterk op de groepsdynamiek: kinderen spelen samen, imiteren elkaar en ontwikkelen zich samen.
Villa Clementina werd twaalf jaar geleden opgericht als antwoord op het tekort aan opvangmogelijkheden voor kinderen met een meervoudige handicap in Vlaams-Brabant. Het initiatief ontstond uit een samenwerking tussen zorgprofessionals, lokale actoren en partners uit het middenveld. De verdere uitbouw van het project werd onder meer mogelijk gemaakt dankzij de steun van filantropische fondsen beheerd door de Koning Boudewijnstichting, die hielpen het model te consolideren en bijkomende projecten te ontwikkelen, zoals een inclusieve babysitdienst.
Inclusieve opvang in Brussel: een bestaand kader, uiteenlopende praktijken
In Brussel worden de Franstalige kinderdagverblijven erkend, vergund en soms gesubsidieerd door de Franse Gemeenschap via het Office de la Naissance et de l’Enfance (ONE). Sommige voorzieningen krijgen bijkomende ondersteuning om een inclusieve opvang voor kinderen met een handicap te organiseren, terwijl andere zich specialiseren in de opvang van specifieke doelgroepen. Aan Nederlandstalige zijde vallen de opvangvoorzieningen onder Kind en Gezin, vandaag geïntegreerd in het agentschap Opgroeien. Ook daar bestaan ondersteuningsmechanismen voor de opvang van kinderen met specifieke zorgbehoeften, onder meer via aangepaste begeleiding, subsidies en samenwerkingen met gespecialiseerde diensten.
In beide systemen geldt een gelijkaardig uitgangspunt: het kind met een handicap wordt in de eerste plaats als kind onthaald, maar de opvang vereist vaak specifieke aanpassingen en netwerkwerking. Kinderopvanginitiatieven werken daarbij samen met externe professionals (kinesitherapeuten, verpleegkundigen, psychomotorische therapeuten en diensten voor handicapondersteuning), in overleg met de ouders.
Het aanbod van inclusieve kinderdagverblijven in Brussel
In Brussel bestaan momenteel zes inclusieve opvangprojecten voor jonge kinderen:
- Les Piloux
Het kinderdagverblijf vangt 21 kinderen op, waarvan 7 met een handicap of met een ouder met een handicap. Het project maakt deel uit van de initiatieven rond de vzw Nos Pilifs (Ferme Nos Pilifs, Ados Pilifs, enz.). - Le Coffre à bébés
De neurologische crèche binnen het IRAHM (Institut Royal d’Accueil pour le Handicap Moteur) vangt 18 kinderen zonder handicap en 6 kinderen met een motorische beperking op. - La Court’Échelle
Een inclusieve crèche die 21 kinderen tussen 3 maanden en 3 jaar opvangt, met of zonder intellectuele, fysieke of sociale beperking. - Crescendo
Het kinderdagverblijf vangt 18 dove en horende kinderen op en werkt nauw samen met het centrum Comprendre et Parler. - Le Petit Prince
Deze crèche vangt 18 kinderen op, waarvan 6 met een auditieve beperking, en maakt deel uit van het IRSA. - Zarafa
Crèche Zarafa vangt 14 dove en horende kinderen op.
Gezien haar nabijheid tot de hoofdstad kan Villa Clementina worden beschouwd als een bijkomende optie voor gezinnen in en rond Brussel.
Een inclusieve opvangplaats vinden
Het ONE stelt het platform MyONE ter beschikking om een opvangplaats voor jonge kinderen te zoeken. Deze tool vermeldt echter niet altijd of een opvangvoorziening actief inclusieve opvang aanbiedt. Ouders wordt daarom aangeraden om:
- het opvangproject van de voorziening te raadplegen;
- rechtstreeks contact op te nemen met het kinderdagverblijf om de specifieke noden van hun kind te bespreken.
Opvangvoorzieningen kunnen daarnaast ondersteuning krijgen via het OCAPI-platform, dat verschillende gespecialiseerde diensten samenbrengt (Famisol, Réci-Bruxelles, SAPHAM, SAPHIR-Bruxelles, SUSA-Bruxelles, Triangle-Bruxelles). Deze diensten begeleiden opvangteams in hun inclusieve praktijken via advies, evaluaties en aangepaste samenwerkingen.