4 maart 2026 is overal ter wereld een belangrijke dag. Het doel is zowel obesitas te bestrijden als het stigma errond te verminderen. In België treft die chronische ziekte ongeveer 6% van de kinderen tussen 2 en 17 jaar. De lichamelijke en geestelijke gevolgen zijn groot. Vaak worden alleen de ouders verantwoordelijk geacht. De realiteit is echter niet zo eenduidig. Ook genetische en omgevingsfactoren spelen immers een rol. Preventieve acties en gespecialiseerde centra zorgen voor bewustwording bij de jongste kinderen en hun gezinnen.
We zitten steeds meer, vinden industrieel en bewerkt voedsel in de winkelrekken, zijn altijd omringd door beeldschermen en moeten weerstaan aan marketing die ongezonde producten aanprijst. Zorgprofessionals, en in bredere zin onze samenleving, staan voor een grote uitdaging! Born in Brussels zet een aantal goede adviezen voor (toekomstige) ouders en hun kleine spruiten op een rijtje, en vermeldt ook initiatieven van de Europa Ziekenhuizen en de Iris Ziekenhuizen Zuid. Die twee centra bieden persoonlijke zorgtrajecten die evenwichtige voeding en een betere gezondheid beogen.
“Obesitas is een chronische en complexe aandoening met een grote impact op de levenskwaliteit. Het is een combinatie van lichamelijke, sociale en psychologische factoren.” Dat deelt het Rijksinstituut voor ziekte en invaliditeitsverzekering (RIZIV) mee.
Waar vind ik hulp?
Hoe voorzichtig (toekomstige) ouders ook zijn, het is niet altijd gemakkelijk om een ziekte te herkennen bij kinderen. Verschillende eerstelijnshulpverleners kunnen ingrijpen bij dieetproblemen en een afwijking op de groeicurve waarnemen: huisartsen, schoolartsen, kinderartsen, Kind en Gezin of het Franstalige ONE. Zo biedt het ONE vijftien onderzoeken tussen 0 en 3 jaar aan en drie onderzoeken tot 6 jaar. Een gezondheids- en welzijnsteam volgt gratis de ontwikkeling op van het kind op een aantal gebieden (zicht, gehoor, vaccinaties en voeding).
→ Meer informatie op de Franstalige website van het ONE
Individuele begeleiding
Als een zorgprofessional overgewicht of obesitas bij een kind heeft vastgesteld, is het ook mogelijk om een beroep te doen op het Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering (RIZIV). Sinds december 2023 biedt het RIZIV begeleiding en zorg op maat van de situatie van het kind: terugbetaling van diëtetiek, een zorgtraject voor obesitas bij kinderen en zelfs gespecialiseerde zorg voor morbide of complexe obesitas.
Ouders mogen zichzelf niet vergeten
Een kind krijgen betekent ook geconfronteerd worden met veel moeilijkheden. De gezondheid van de kinderen komt vaak op de eerste plaats en sommige ouders dreigen zichzelf te vergeten. Prof. dr. Bart Van der Schueren zegt daarover het volgende: “Voor een alleenstaande ouder met drie kinderen en een job is het moeilijk om de tijd te vinden om te sporten, te koken en je lichaam goed te verzorgen. Dankzij wetenschappelijk onderzoek weten we nu ook dat er een heel autonoom hormonaal circuit is dat ons gewicht regelt. Verrassend genoeg houden we ons gewicht goed vast en vallen we alleen af als er een probleem is (zoals een beginnende kanker). We hebben dus veel minder controle over ons gewicht dan we eerder dachten. Die nieuwe wetenschappelijke inzichten dwingen ons om mensen met obesitas te destigmatiseren.” Het begint erbij dat ouders beseffen hoe belangrijk voedingseducatie is voor hun kinderen en dat ze die inzichten kunnen toepassen.
Een allesomvattende behandeling in de Europa Ziekenhuizen
De obesitaskliniek van de Europa Ziekenhuizen werd onlangs gereorganiseerd over de twee sites. Het team werkt nauw samen met endocrinologen, diëtisten, voedingsdeskundigen, psychologen en slaapexperts.
“Elk geval is anders en vereist een specifieke aanpak. Dankzij die multidisciplinaire zorg kunnen we elke patiënt een oplossing op maat bieden”, zegt dr. Nijs, die deel uitmaakt van het team, op de webpagina van de kliniek.
Ook de Iris Ziekenhuizen Zuid komen in actie op 4 maart. Op de campus Etterbeek-Elsene wordt van 9 tot 16 uur een informatiestand opgezet om het publiek bewust te maken van de uitdagingen rond obesitas en bestaande oplossingen toe te lichten. De stand richt zich tot patiënten, hun familie en iedereen die meer wil weten over obesitas en de mogelijke oplossingen om obesitas te voorkomen of onder controle te houden. Bezoekers krijgen er persoonlijk advies en kunnen in gesprek gaan met gespecialiseerde professionals over de beste praktijken voor hun welzijn. Het is de bedoeling die problematiek beter te begrijpen en een gepaste, efficiënte manier te helpen vinden om ermee om te gaan. Tot slot staat ook een rondleiding in hun Gewichts- en gezondheidscentrum op het programma.
Voorkomen is beter dan genezen
Bepaalde omgevingsfactoren bevorderen gewichtstoename op jonge leeftijd, wat kan leiden tot overgewicht en zelfs obesitas bij kinderen. Als kinderen niet gestimuleerd en begeleid worden door hun omgeving, dreigen ze te sedentair te worden en een slechte levensstijl aan te nemen (weinig lichaamsbeweging in combinatie met een onevenwichtig dieet). Om de schadelijke effecten daarvan voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid van kinderen tegen te gaan, is voeding de belangrijkste factor.
“Door de groeicurve van je kind op te volgen, kan je op tijd actie ondernemen. Je moet preventief actie ondernemen en erop letten dat je kind voldoende eet zonder zichzelf beperkingen op te leggen, maar ook niet te veel eet. Kinderen die snel eten, niet naar hun hongergevoel luisteren, meteen nog een portie nemen of twintig minuten na de maaltijd al een snack uit de kast nemen terwijl ze die energie niet nodig hebben, slaan nutteloze reserves op.” Dat verduidelijkt Mélissa Moretti, diëtist bij Clinique du Poids Junior van het Universitair Kinderziekenhuis Koningin Fabiola, in een interview van de RTBF-nieuwsdienst.
Gezonde levensstijl
Hoewel lichaamsbeweging niet altijd leidt tot gewichtsverlies, helpt het overgewicht en obesitas te voorkomen. Bewegen vermindert het risico op hart- en vaatziekten, diabetes en kanker en gaat stress en depressie tegen. Ouders die zelf actief of zelfs sportief zijn, geven het goede voorbeeld aan hun kinderen, wat uiteraard positief is. Naargelang van de capaciteiten en wensen van elk kind zet die aanmoediging om te sporten hen op weg naar een gezonde levensstijl. In combinatie met evenwichtige voeding kan dat het risico op overgewicht verminderen. Sciensano, de nationale onderzoeksinstelling voor volksgezondheid in België, geeft een paar voorbeelden van goede gewoonten voor ouders en kinderen: wandelen, rennen, zwemmen, fietsen, zelf koken, samen ontbijten en niet voor de televisie, gezonde tussendoortjes kiezen (fruit, zuivelproducten), geen maaltijden overslaan, rustig en op vaste tijden eten, zorgen voor gevarieerde en aangepaste maaltijden en zoete en zoute snacks vermijden.
Destigmatiseren
De ziekte wordt over het algemeen geassocieerd met een gebrek aan evenwicht tussen de opname en het verbruik van energie, wat volgens zorgprofessionals een nogal aanmatigende opvatting is. De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) beschouwt obesitas bij kinderen sinds 1997 immers als een chronische ziekte. In tegenstelling tot sommige andere aandoeningen is obesitas duidelijk zichtbaar. Hoewel genetische factoren tot de belangrijkste oorzaken behoren, kan de ziekte ook door de omgeving worden getriggerd. Kinderen die te dik zijn, worden vaak gestigmatiseerd door hun omgeving en, bij uitbreiding, de samenleving. Nicolas Guggenbühl, professor voeding en dieetkunde aan de Brusselse Haute École Léonard de Vinci: “Die beschuldigende houding tegenover mensen met obesitas – het is je eigen schuld als je te dik bent – is problematisch. Die is nog steeds wijdverbreid, hoewel ze heel schadelijk en zeer contraproductief is voor de behandeling van obesitas.”