Unité 3, de moeder-babyunit van Clinique La Ramée, vangt moeders in zeer kwetsbare situaties op, samen met hun baby’s. Ze kunnen worden opgenomen of therapeutische begeleiding vinden om hun problemen het hoofd te bieden en stap voor stap weer zelfstandig te worden. Aan de basis van dit initiatief staat dr. Karine Mendelbaum, medisch directeur en afdelingshoofd van Clinique La Ramée. Born in Brussels ging op bezoek en maakte van de gelegenheid gebruik om een kijkje te nemen op de site (en het IBW La Lisière, dat in dezelfde straat ligt) en in dialoog te gaan met het zorgpersoneel.

De psychiatrische kliniek La Ramée (Réseau Epsylon) ligt in een mooie wijk in Ukkel en heeft op het eerste gezicht niet veel weg van een psychiatrisch ziekenhuis. De schuifdeur gaat er open zonder aan te bellen. In totaal zijn er drie verdiepingen, eentje voor elke unit. De eerste unit behandelt verslavingsproblemen, de tweede jongeren met een eetstoornis en de derde unit – de bestemming van ons team van Born In Brussels – helpt onder meer moeders die moeite hebben met de band met hun baby in de perinatale periode. We ontmoeten onze gastvrouw voor de dag in een lokaal op het gelijkvloers.
Karine Mendelbaum, van ambitie tot realisatie

We worden onthaald door de medisch directeur, in een volledig zwarte outfit en met een brede glimlach. Ze nodigt ons uit plaats te nemen aan de andere kant van haar bureau. “De koffie is al onderweg”, stelt ze ons gerust terwijl ze gaat zitten. Ze komt onmiddellijk ter zake en begint vol enthousiasme te vertellen over de korte geschiedenis van de kliniek, en in het bijzonder over de moeder-babyunit waarvoor we vandaag gekomen zijn. Zo vertelt ze ons dat het initiatief zo’n twintig jaar geleden ontstond. “Samen met een collega zijn we begonnen met het organiseren van theoretische klinische lezingen over dit onderwerp en ontmoetten we onze Franse tegenhangers en het team van Titeca in Brussel, dat al met een vergelijkbare aanpak was begonnen. Vervolgens hebben we uitgezocht hoe we dit in de tijd en ruimte konden organiseren, om uiteindelijk uit te komen op het idee om een unit op te richten binnen Clinique La Ramée. “
Haar rol, wanneer patiënten naar haar worden doorverwezen – vaak door ziekenhuizen, huisartsen, de jeugdhulpdienst (SAJ) of, sinds kort, door naasten van de moeder – is om te beoordelen of een ziekenhuisopname of eventuele behandeling al dan niet noodzakelijk is. Aangezien de kliniek open is en er ’s nachts geen arts aanwezig is, is het bijvoorbeeld niet mogelijk om moeders op te nemen die erg onrustig zijn of in een toestand van decompensatie verkeren. Als afdelingshoofd en psychiater geeft dr. K. Mendelbaum leiding aan een team van vijftien zorgverleners en volgt ze de moeders regelmatig op tijdens hun verblijf in het ziekenhuis.
Op de vraag wat er in die twintig jaar is veranderd, antwoordt ze het volgende: “De unit heeft al talloze veranderingen meegemaakt. Ten eerste is er een systematische aanpak van de behandelingen tot stand gekomen; we weten nu veel beter hoe de opvang moet worden georganiseerd, wie wat doet en hoe dat in zijn werk gaat, enz.
Ten tweede is de perinatale zorg in het algemeen de afgelopen tien jaar sterk ontwikkeld, zowel wat betreft de behandelingen in kraamafdelingen als de manier waarop de centra hun deuren hebben geopend; soms lijkt het zelfs alsof zorginitiatieven op het gebied van perinatale zorg als paddenstoelen uit de grond schieten. Ten derde vangen we nu meer mensen op die in sociale bestaansonzekerheid verkeren. En tot slot zijn de aanvragen beter gestructureerd: ze worden voortaan gecoördineerd door een verpleegkundige-verloskundige en door een maatschappelijk werker, die tevens coördinator is bij La Lisière. We maken een eerste anamnese op via een telefoongesprek aan de hand van een nauwkeurig vastgesteld stramien, waarna er wekelijks wordt samengezeten met dr. Mendelbaum, om te bepalen hoe we zo goed mogelijk op de verzoeken kunnen reageren. »
Unité 3 van Clinique La Ramée: een tussenstop op weg naar een zorgtraject op maat
Dr. Mendelbaum stuurt ons vervolgens naar de derde verdieping, waar we Fanny ontmoeten, verpleegkundige van Unité 3. We vinden haar achter de balie van het onthaal: “Ah, dokter Mendelbaum vertelde al over jullie bezoek. Welkom!” Ons antwoord moet wachten, want een moeder en haar baby hebben haar hulp nodig. In de gemeenschappelijke ruimte van de unit, een zaal vol met speelgoed en kleurrijke tapijten, blijft een kind maar huilen en weigert het zijn fruitpap op te eten. Fanny kalmeert de situatie en ontfermt zich over de kleine jongen, terwijl de moeder even weggaat. We maken van de gelegenheid gebruik om een praatje te slaan met de verpleegkundige die de baby in haar armen houdt, die nu plots rustig is en glimlacht. “Zoals jullie zien, hebben we heel nauw contact met de baby’s“, zegt ze zachtjes. Vervolgens legt ze haar rol binnen de unit uit en vertelt ze dat ze zich voortdurend bijschoolt op het gebied van kindergeneeskunde.

De moeder-babyunit beschikt over vijf kamers voor moeders en hun baby’s van 0 tot 1 jaar (tot ze kunnen lopen). De professionals die daar werken, bieden begeleiding bij zeer uiteenlopende, soms bijzonder complexe situaties: postnatale depressie, persoonlijkheidsstoornissen, bestaansonzekerheid, drugsverslaving … Elk geval is anders en de doelstelling van een behandeling in Clinique La Ramée is om deze moeders te helpen (opnieuw) een band te creëren met hun baby. Een opname van gemiddeld één tot drie maanden om de moeder te helpen haar autonomie terug te winnen en samen met haar een passend zorgtraject uit te stippelen.
In vrijwel elke situatie is vooruitgang mogelijk”, stelt Fanny gerust.


IBW La Lisière, een unieke leefomgeving voor moeders en hun baby’s
Bij het verlaten van de kliniek stappen we richting het prachtige herenhuis aan de overkant van de straat waar het IBW La Lisière gevestigd is. Het gaat om een uniek “initiatief voor beschut wonen” in Brussel, dat in 2021 werd ingehuldigd. Ook een initiatief dat we te danken hebben aan dr. K. Mendelbaum. Zij vertelde het volgende: “In 2015 waren de weinige psychiatrische afdelingen voor moeders volledig verzadigd als gevolg van te lange opnameperiodes. Sommige moeders hadden echter alleen te maken met zogenaamde sociale problemen: bestaansonzekerheid of kwetsbaarheid. Er moest dus een plek worden gecreëerd waar we die moeders in nood konden blijven opvolgen, terwijl we ze ook de ruimte gaven om zelfstandiger te worden. In 2017 kwam ik op het idee om een IBW-project op te zetten, maar dan uitsluitend gericht op perinatale zorg. Een plek waar men onder meer na een opname in Unité 3 terecht zou kunnen. Maar tegen de tijd dat de benodigde subsidies waren gevonden, waren er al meerdere jaren verstreken en zag het IBW La Lisière pas in 2021 het licht. “

We gaan naar binnen en worden verwelkomd door twee leden van het zorgteam: een psychologe in opleiding en een kinesist (Julie Lebrun). Het gaat er rustig aan toe in het huis. “Het is nu het siësta-uurtje”, vertelt de kinesist, die ook voor La Ramée werkt. “En de kinderen zijn naar het kinderdagverblijf.” In het IBW La Lisière voelen moeders zich net als thuis: ze betalen huur, doen boodschappen, zorgen voor de maaltijden en het huishouden en ze brengen hun kleintjes naar het kinderdagverblijf. Het verschil is dat ze omringd worden door psychologen, verpleegkundigen, maatschappelijk assistenten en andere zorgverleners die hen helpen de draad weer op te nemen en opnieuw zelfstandig te kunnen wonen. Aangezien de opnamevoorwaarden van La Lisière vrij strikt zijn (psychologische stabiliteit, relatieve zelfstandigheid, een inkomen hebben, een kind tussen nul en drie jaar hebben, enz.), is het niet altijd eenvoudig om de maximale bezetting te behalen.
Dit is de grote woonkamer met uitzicht op de tuin,” vertelt Julie Lebrun ons aan het begin van de rondleiding. Hier vinden onze gezamenlijke activiteiten plaats, kunnen de kinderen spelen of eten, enz. Boven bevinden zich dan de slaapkamers en de badkamers. Er is ook een ruimte die we ‘Le Nid’ noemen, waar je even tot rust kunt komen of een boekje kunt lezen. We begeleiden de moeders en hun baby’s zowel thuis als buitenshuis. Soms gaan we met hen boodschappen doen, begeleiden we hen naar ONE of ondersteunen we hen zelfs bij een sollicitatiegesprek.”
We begeven ons terug naar het gelijkvloers om de laatste ruimte te bezoeken: het kantoor en de spreekkamer. Daar kunnen moeders in alle vertrouwelijkheid hun hart luchten bij de psychologen. Hier nemen we afscheid van dit warme huis, onze rugzak gevuld met informatieve folders over dit initiatief voor beschut wonen.


Samenwerking tussen professionals uit de sector in het kader van het perinatale netwerk
Tijdens ons gesprek vertelde Karine Mendelbaum ons uiteindelijk dat ze zich enkele jaren geleden bewust was geworden van de noodzaak om de samenwerking tussen alle zorgverleners op het gebied van perinatale gezondheid te bevorderen. Het perinatale netwerk Reseau Perinatal zag in 2023 het licht en telt vandaag 105 partners uit de medische, psychosociale, ziekenhuis- en gemeenschapssector. De doelstelling is om de bestaande hulpbronnen meer bekendheid te geven, doorverwijzing te vergemakkelijken en te zorgen voor continuïteit in de begeleiding van moeders, baby’s en hun gezinnen. “Als we allemaal apart werken, dan gaan we dat moeilijk bereiken”, concludeert dr. Mendelbaum. “Met dat doel voor ogen organiseer ik symposia. Ik wil mensen uit de sector bijeenbrengen en de gelegenheid creëren om elkaar te ontmoeten; dat is van fundamenteel belang! “
Tekst en foto’s: Sofia Douieb



