Volgens een recent onderzoek van de Onafhankelijke Ziekenfondsen (met Helan in Vlaanderen) lopen moeders een groter risico dan vaders op arbeidsongeschiktheid als gevolg van psychische problemen. Bij koppels hebben moeders gemiddeld twee keer zoveel kans om afwezig te zijn op het werk vanwege psychosociale stoornissen.
Dit verschil wordt groter naarmate het aantal jonge kinderen in het gezin toeneemt. In gezinnen met minstens drie kinderen is het risico voor moeders zelfs tot drie keer zo hoog. De Onafhankelijke Ziekenfondsen pleiten voor een eerlijkere verdeling van de gezinsverantwoordelijkheden en een betere verdeling van het betaald werk tussen beide ouders.
Het onderzoek is gebaseerd op gegevens van 313.088 leden van de Onafhankelijke Ziekenfondsen tussen 2017 en 2025. Het onderzoekt het verband tussen de gezinssituatie, deelname aan de arbeidsmarkt en arbeidsongeschiktheid als gevolg van psychische stoornissen, met bijzondere aandacht voor verschillen op basis van geslacht en gezinssituatie.
{Persbericht van de Onafhankelijke Ziekenfondsen: „Arbeidsongeschiktheid door psychische problemen: twee keer zo groot risico bij moeders“}
Work-life (dis)balans onder druk
De Belgische arbeidsmarkt wordt gekenmerkt door een sterke genderkloof, vrouwen werken vaker deeltijds (vier op vijf deeltijdse werknemers zijn vrouwen) en onderbreken hun loopbaan vaker voor het opnemen van zorgtaken. Tijdsbestedingsonderzoek toont aan dat werkende moeders wekelijks gemiddeld vijftien uur extra besteden aan zorg- en huishoudtaken in vergelijking met vaders.
Uit de literatuur blijkt dat het krijgen van kinderen één van de belangrijkste redenen van genderongelijkheid op de arbeidsmarkt is. Een recente studie van Fontenay en Tojerow berekende voor het eerst de ‘child penalty’ in Belgische context: moeders hebben 40% meer risico op arbeidsongeschiktheid dan vaders tot acht jaar na de geboorte van hun eerste kind, terwijl dit voor de geboorte van het eerste kind gelijkloopt voor mannen en vrouwen.
“Loopbaanonderbrekingen en thematische verloven maken het makkelijker om werk en gezin te combineren, maar wegen vaak op de loopbaan van vrouwen. Geboorteverlof kan dat evenwicht helpen herstellen, maar blijft onderbenut omdat het nog te vaak wordt gezien als een gebrek aan werkmotivatie. Daardoor blijven vooral vrouwen het opnemen, wat bestaande genderpatronen versterkt.” stelt Katrien De Reu, arts-experte bij de Onafhankelijke Ziekenfondsen.
Hoe meer jonge kinderen, hoe groter de kloof
Onze cijfers laten weinig ruimte voor interpretatie: moeders worden disproportioneel zwaar getroffen door mentale arbeidsongeschiktheid, en de kloof met vaders is groot en structureel. Moeders die samenwonen met een partner hebben 2,27 keer meer kans op mentale arbeidsongeschiktheid dan vaders die samenwonen met een partner. Voor alleenwonende ouders is het verschil nog meer uitgesproken met een 2,67 keer hogere kans voor moeders dan voor vaders.
De genderkloof wordt groter naarmate er meer jonge kinderen (tot de leeftijd van 7 jaar) in het gezin zijn. Bij moeders stijgt het risico op mentale arbeidsongeschiktheid duidelijk wanneer er meerdere jonge kinderen samen in huis zijn. Bij vaders zien we dat effect niet: noch het aantal kinderen, noch een nieuwe geboorte, noch de tijd sinds de geboorte heeft een merkbare impact op het risico.- Zonder jonge kinderen: moeders hebben 2,21 keer meer risico dan vaders
- Met één jong kind: 2,37 keer meer risico voor moeders dan vaders
- Met twee jonge kinderen: 2,47 keer meer risico voor moeders dan vaders
- Met meer dan twee jonge kinderen: 2,99 keer meer risico voor moeders dan vaders
Nood aan structurele hervormingen
Om de stijgende uitval om psychische redenen bij moeders aan te pakken en de genderkloof te verkleinen, formuleren de Onafhankelijke Ziekenfondsen volgende aanbevelingen:
- Gebruik het familiekrediet als hefboom voor gendergelijkheid, met bijzondere aandacht voor alleenstaande ouders:
- Normaliseer en stimuleer de opname van geboorteverlof. Een ondersteunende werkcultuur, waarin verlofopname mogelijk is zonder schuldgevoel, sociale druk of negatieve gevolgen voor de loopbaan is essentieel.
- Garandeer dat alleenstaande ouders, vanaf de geboorte of na het wegvallen van de andere ouder, recht hebben op een equivalent ouderschapsverlof als in tweeoudergezinnen.
- Maak werk van administratieve vereenvoudiging en harmonisatie van verlofstelsels over de verschillende professionele statuten heen.
- Zorg voor meer flexibiliteit in de opname van ouderschapsverlof met onder andere ook een mogelijkheid tot deeltijdse opname bij mensen met een deeltijds contract. Dit verlaagt de drempel voor ouders die momenteel om financiële of organisatorische redenen het verlof niet opnemen.
- Investeer in betaalbare, kwaliteitsvolle en flexibele kinderopvang, dit kan een belangrijke motor vormen voor gendergelijkheid.
- We vragen het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen om onderzoek te voeren naar concrete en evidence-based oplossingen om de genderkloof gelinkt aan ouderschap te verkleinen, met bijzondere aandacht voor arbeidsongeschiktheid.
“Zonder structurele ingrepen dreigt de combinatie van werk en gezin voor veel moeders onhoudbaar te worden. Een evenwichtige verdeling van zorgtaken is cruciaal. Niet alleen voor gendergelijkheid, maar ook voor de mentale gezondheid van werkende ouders,” besluit De Reu.
Gedeeld door Samuel Walheer