6 februari is de Internationale Dag van Nultolerantie voor Vrouwelijke Genitale Verminking (VGV). GAMS en andere verenigingen bundelen hun krachten om bewust te maken, te informeren en te handelen om een einde te maken aan VGV. Voor de gelegenheid wordt de documentaire “Koromousso – Grande Sœur” in verschillende Belgische steden vertoond. In Europa wordt de campagne End FGM gelanceerd.

Op de website van GAMS (Groep voor de afschaffing van vrouwelijke genitale verminking) staat het volgende: “In België wonen meer dan 35.000 meisjes en vrouwen die reeds geconfronteerd werden met of een risico lopen op vrouwelijke genitale verminking (VGV). Hoewel België vaak als voorbeeld wordt genoemd vanwege bepaalde inspanningen (prevalentiestudie, multidisciplinaire aanpak, opleidingen, ziekenhuisprotocollen), blijven er grote uitdagingen bestaan. Vooral het beter informeren van gezinnen die via gezinshereniging zijn gekomen, en het versterken van preventie en begeleiding in Vlaanderen – een regio met beperkte middelen voor de problematiek – vragen om aandacht.”

“Koromousso – Grande Sœur”, een aangrijpende documentaire over VGV

Deze documentaire van Habibata Ouarmé, een Canadese die afkomstig is uit Ivoorkust-Burkina Faso, en haar partner, Jim Donovan, werd voor het eerst vertoond op het Human Rights Watch Film Festival van 2023. Ze volgt  het reconstructietraject van genitaal verminkte vrouwen. Habibata speelt de rol van Koromousso, de grote zus. Reconstructieve chirurgie wordt met name belicht door de ogen van Safieta Sawadogo, een van de hoofdrolspeelsters van de film. Dankzij deze medische doorbraak kunnen vrouwen die het slachtoffer zijn van genitale verminking hun lichaam, seksualiteit en vrijheid terugwinnen.

Vrouwelijke genitale verminking in België

In België, in tegenstelling tot Canada (waar de documentaire is gemaakt), is reconstructieve chirurgie toegankelijk en worden de chirurgische ingrepen volledig terugbetaald. Sinds 1 maart 2014 wordt de chirurgische reconstructie na VGV volledig terugbetaald door de Belgische ziekenfondsen. Het Medisch Centrum voor slachtoffers van Vrouwelijke Genitale Verminking, CeMAViE, in het UMC Sint-Pieter, is een multidisciplinaire instelling die begeleiding biedt aan vrouwen met lichamelijke, seksuele en/of psychologische complicaties die verband houden met VGV. Het traject naar genezing kan lang zijn en trauma’s naar boven brengen die soms onbewust verankerd zijn. Daarom is er vanaf het begin psychologische opvolging nodig. GAMS, dat in 1996 werd opgericht, is ook een referentiepunt voor psychosociale begeleiding, preventie, onderzoek en juridisch advies over VGV in België.

Europese campagne End FGM

In het kader van de Europese campagne End FGM spraken leden van GAMS op 5 februari 2025 in de Senaat. Het onderwerp van de toespraak: “Naar de afschaffing van vrouwelijke genitale verminking: een gecoördineerde nationale aanpak”. Het doel van de campagne is alle inspanningen te coördineren om vrouwelijke genitale verminking in Europa (en wereldwijd) uit te roeien. Daarom vinden er in verschillende landen meerdere evenementen plaats om deze kwestie onder de aandacht te brengen. Op de website van End FGM staat het volgende: “Deze week is de gelegenheid om onze inzet om een einde te maken aan vrouwelijke genitale verminking opnieuw te bevestigen en onze jaarlijkse campagne te lanceren. Meerdere evenementen brengen pleitbezorgers, beleidsmakers, professionals en jonge activisten samen om het gesprek vooruit te helpen, bewust te maken en zinvolle acties te stimuleren om VGV te stoppen!

Podcast “Toutes entières”

Om informatie te verspreiden over de acties van GAMS werd de podcast “Toutes entières” gemaakt. De afleveringen belichten de verschillende actiegebieden van de vereniging. Wij vonden aflevering 6 erg interessant. Daarin spreken verschillende specialisten met name over workshops ter voorbereiding op de geboorte en de steun die GAMS biedt aan genitaal verminkte zwangere vrouwen, zowel emotioneel als praktisch. De medische opvolging is dezelfde als voor elke andere toekomstige mama, maar kan indien nodig worden opgevoerd, naargelang de situatie van de vrouw. In specifieke gevallen kunnen medische ingrepen de geboorte van de baby vergemakkelijken. Psychosociale begeleiding is soms nodig, afhankelijk van hoe de vrouw zich voelt en wat ze nodig heeft. In die zin biedt GAMS gespecialiseerde opvolging aan genitaal verminkte zwangere vrouwen: zwangerschapsmonitoring, psychosociale begeleiding op verzoek en voorbereiding op de geboorte. Individuele intake- en doorverwijzingsgesprekken vinden plaats op afspraak op het hoofdkantoor in Brussel.

→ Maak een afspraak bij GAMS in Brussel

Sofia Douieb

Voortaan wordt de Bain Thérapeutique pour Bébé – ook bekend als de Thérapie Bain Bébé of Le Bain de Sonia – ook aangeboden in Brussel. Het gaat om een unieke methode die ontwikkeld werd door Sonia Krief in 2000. Deze behandeling is ontworpen om pasgeborenen een moment van vrijheid en expressie te bieden en bootst het gevoel en de houdingen van in de baarmoeder na. Dit bad gaat verder dan een eenvoudige verzorgingsroutine: het vormt een echt therapeutisch hulpmiddel waarbij de baby de emoties kan loslaten die verband houden met zijn of haar leven in de baarmoeder of met een moeilijke geboorte.

Deze badtherapie, die nu in Brussel wordt aangeboden, blijkt vooral heilzaam voor pasgeborenen die een moeilijke geboorte achter de rug hebben. Er bestaan ook andere rustgevende methoden, zowel voor de baby als voor de moeder: knuffelen op de afdeling neonatologie, massages, of hoe je baby’s kunt kalmeren, zwangerschapshypnose om je in alle rust op de bevalling voor te bereiden, kiezen voor een geboortehuis dat best voldoet aan de wensen van de mama’s, enz.

Emotionele wonden genezen

In tegenstelling tot een gewoon bad, is de doelstelling van het therapiebad om emotionele wonden te genezen die voortkomen uit moeilijke geboortes, vroegtijdige scheidingen of een te snelle bevalling. Niet alleen de baby heeft er baat bij: het kan ook de kersverse moeder helpen om de stress van de zwangerschap en de bevalling te verwerken. Deze methode biedt een klimaat van vertrouwen en nodigt uit tot aandachtig observeren. Dat kan de  band tussen ouder en kind versterken.

Oorsprong en verloop van de behandeling

Sonia Krief is al veertig jaar kinderverzorgster in Frankrijk. Ze richtte L’École du Bien Naître op waar ze een certificering aanbiedt voor haar “Thérapie Bain Bébé”. Deze praktijk berust op een uitgebreide ervaring en vertrouwdheid met de behoeften van baby’s en hun gezinnen. Elke sessie begint met een gesprek over hoe de zwangerschap en bevalling werd ervaren. Vervolgens krijgt de baby een rustgevend bad waarin hij of zij ondergedompeld wordt in lauwwarm water om een vertrouwd gevoel te herbeleven, in alle vrijheid te bewegen of simpelweg te drijven. Deze ontspannende activiteit gaat vaak gepaard met huid-op-huidcontact met het gezin, een massage of een reflexologiesessie voor de baby.

Een helende methode voor een sterkere band

De Sonia Kriefmethode wordt op de afdelingen neonatologie geprezen wegens haar helende effect: ze helpt pasgeborenen om het comfort en de sereniteit van hun leven in de baarmoeder te herontdekken. Deze therapeutische behandeling is veel meer dan alleen een ontspannende ervaring: het is een kostbaar geschenk voor het hele gezin, dat helpt om een diepe band te creëren vanaf de allereerste dagen van het leven. Ook voor ouders in Brussel is deze innovatieve aanpak nu beschikbaar, wat hun een unieke kans biedt om de zachtheid en magie van de eerste dagen te herontdekken.

→ Het aantal officieel gecertificeerde professionals is momenteel nog laag in Brussel, maar ze zijn er! Zo kan je bij deze gecertificeerde osteopaat terecht om  een sessie Thérapie Bain Bébé te boeken.

Sofia Douieb

Brussel telt ongeveer 68.000 eenoudergezinnen en bij 86% gaat het om alleenstaande moeders. Een op de drie kinderen groeit op in die situatie. Voor deze ouders is het niet altijd eenvoudig om een evenwicht te vinden, want ze moeten in hun eentje verschillende uitdagingen aangaan: huisvesting, werk en geld. Alleenstaande mama’s kunnen verschillende soorten ondersteuning krijgen om de eindjes aan elkaar te knopen. Maar het is moeilijk om je weg te vinden in de steunmaatregelen. Om meer te weten te komen, nam het team van Born in Brussels onlangs deel aan een bijeenkomst van actoren uit de verenigingswereld en de politiek. 

In een vorig artikel (in het Frans: “Monoparentalité : un reportage en soutien aux mamans-solos !”) schreven we al over de complexe situatie voor alleenstaande ouders in ons land. We zoomden in op twee verenigingen: La maison des parents solos en Co.fa.mon. Allebei bieden ze heel wat ondersteuning aan alleenstaande mama’s in Brussel en Wallonië. Want deze moeders, die vaak sociaal geïsoleerd zijn, moeten hun stem laten horen zodat hun eisen ingewilligd kunnen worden. Daarom geven we het woord aan hen!

Ik ben bewust alleenstaande moeder geworden via medisch begeleide voortplanting. Ik was toen single en naderde de veertig. Ik zag het niet zitten om eerst een nieuwe relatie te beginnen, want het vraagt tijd voordat je samen kan beslissen om voor een kind te gaan. Ik was niet bang, want ik wist dat ik dit kind wou en dat ik niet de enige vrouw ben die deze keuze maakt. Na de geboorte van Elliot ging alles goed, want hij sliep ’s nachts door en ik had tijd had voor mezelf en mijn werk. Maar dan gooide COVID-19 roet in het eten. Ik was moe en kon mijn batterijen niet meer buitenshuis opladen zoals vroeger. Toen miste ik iemand die me kon aflossen om voor mijn zoon te zorgen. Op een bepaalde manier heeft dat me geholpen, want ik moest toen wel om hulp vragen. Anders had ik dat niet gedaan, want het was mijn keuze om alleen een kind te krijgen en er de verantwoordelijkheid voor te dragen. Sindsdien gaat het beter met mij. Nu vraag ik nog steeds aan andere mama’s of ze me kunnen helpen wanneer ik opvang zoek voor een nachtje of als ik wat tijd voor mezelf nodig heb.” Luister hier naar het volledige verhaal van Stéphanie, een alleenstaande mama.

Alleenstaande mama’s aan het woord

Op 3 december 2024 stonden alleenstaande mama’s in de schijnwerpers tijdens het evenement “Les mamans solos prennent la parole”. Dat was de laatste fase van het project Monopédia. Dat project, dat gefinancierd wordt door de Federatie Wallonië-Brussel en gesteund wordt door Pour la Solidarité, werd gelanceerd in februari 2024 (met een looptijd van een jaar) om de non-take-up van rechten door eenoudergezinnen in België te bestrijden. We spreken van non-take-up als mensen, in dit geval alleenstaande moeders, sociale rechten niet opnemen, hoewel ze er recht op hebben. Vaak komt dat doordat ze niet over de juiste informatie of middelen beschikken om de nodige stappen te zetten.

Dit evenement, dat mede georganiseerd werd door alleenstaande mama’s, was de laatste bijeenkomst na vijf andere workshops. We luisterden naar hun situatie en maakten kennis met een tool die ze tijdens hun vorige vergaderingen hebben ontwikkeld: een gids met belangrijke adressen voor cultuur, onderwijs en sport (beschikbaar in januari 2025). Tijdens de vorige workshops hebben de deelnemers de sector en alleenstaande mama’s bevraagd, ervaringen gedeeld, artistieke activiteiten gedaan, samengewerkt aan de gids en gepraat rond de microfoon van de podcast Paroles de Daronne.

Op het afsluitende evenement werd een overzicht gegeven van de professionals in de sector, met de verschillende projecten om eenoudergezinnen te helpen (de volledige lijst staat verderop in dit artikel). Er kwamen ook politici aan het woord, die de aanwezigen geruststelden over de mogelijke ontwikkelingen in de komende jaren.

Wanneer zullen de politici echt begrip tonen?

Tijdens de bijeenkomst van Monopédia betreurde de moderator dat de overheid eenoudergezinnen lijkt te vergeten. Behalve misschien tijdens de aanloop naar de verkiezingen, toen de campagne “Alleenstaande ouders maar niet alleen” gelanceerd werd. Marie-Claire Mvumbi, een parlementslid en alleenstaande moeder die aanwezig was in het publiek, stuurde die uitspraak bij: “Ik ben verkozen tot senator om alleenstaande moeders te vertegenwoordigen. Ik werd gevraagd om hen een stem te geven omdat ik zelf een alleenstaande mama ben en de vereniging COFAMON heb opgericht in Luik. Ik had beslist om zelf een project uit te werken omdat ik geen hulp kon vinden, en vooral om mijn isolement te doorbreken. Nu ik parlementslid ben, kan ik onze eisen eindelijk voorleggen aan de beleidsmakers.” Vervolgens gaf ze enkele voorbeelden van eisen die in een verzoekschrift en memorandum werden gesteld: sociale ongelijkheid bestrijden, positieve discriminatie toelaten (op de werkvloer, voor de toegang tot sociale woningen, enz.), procedures automatiseren (RVV-status, verhoogde kinderbijslag), enz.

Er was nog een andere politieke figuur aanwezig op de bijeenkomst: Myriem Amrani, de voorzitster van het OCMW van Sint-Gillis. Ook zij is vrij optimistisch over de ontwikkelingen rond het thema eenoudergezinnen. Bij het OCMW begeleiden ze hen op het gebied van huisvesting, geestelijke en lichamelijke gezondheid, werk en opleiding, schuldbemiddeling (20% van het publiek), enz. Het project MIRIAM, dat ze samen met minister Karine Lalieux krachtdadig ondersteunt, is bijvoorbeeld een mooi lichtpunt voor alleenstaande moeders.

Ondersteuning in Brussel

Tijdens het evenement “Les mamans solos prennent la parole” stelden leden van het project Monopédia hun toekomstige gids voor, met interessante adresjes en plaatsen waar hulp aangereikt wordt in Brussel, om alleenstaande ouders te ondersteunen in hun dagelijks leven. Hij verschijnt in januari 2025 op papier en digitaal. In afwachting geven we al een overzicht van ondersteunende initiatieven in Brussel.

• Parent Solo biedt een website met nuttig advies voor alleenstaande ouders, een lijst met de belangrijkste ondersteuningsmaatregelen in Brussel, informatie om ouders in elke fase van hun leven te begeleiden, enz.
• Eenoudergezinnen’thuis biedt hulp, ontmoetingen, een toevluchtsoord, ouder-kindactiviteiten, enz.
• Des mères veilleuses is een netwerk voor wederzijdse hulp en solidariteit tussen alleenstaande mama’s.
• Le Petit vélo jaune zet zich in voor preventie en ondersteuning van ouders.
• MIRIAM is een programma voor empowerment van alleenstaande moeders die in armoede leven (geleid door het OCMW van Sint-Gillis).
• Make Mothers Matter is een internationale NGO: “Elke moeder kan de wereld verbeteren; ze kan haar opdracht als moeder zo goed mogelijk vervullen én een specifieke impact hebben op de samenleving waarin ze leeft.”
• Het tijdelijke project Monopédia (Pour la Solidarité) is bedoeld om de sector te verenigen en een gids samen te stellen met adressen en projecten die hulp bieden aan alleenstaande moeders.
• Hamac, dat binnenkort de naam Cabane krijgt, biedt respijt aan alleenstaande moeders: “Cabane is de essentie van het project Hamac, dat wordt voortgezet via de Ligue des familles: bouwen, verbinden, verkennen en herinneringen creëren.”
• Het Kids Friendly-label maakt het leven van eenoudergezinnen in Brussel eenvoudiger.
• Het ONE heeft een online document ontwikkeld om gezinnen te begeleiden die zich in een kwetsbare psychosociale situatie bevinden.

Kunst biedt ondersteuning en herbronning

Alleenstaande ouders kunnen ook terecht bij culturele initiatieven om tijd voor zichzelf te nemen, over hun gevoelens te praten, stoom af te blazen, hun batterijen op te laden, enz.

• Carole Ventura, directrice van Théâtre CreaNova, woonde het evenement van Monopédia bij. Al haar voorstellingen staan in het teken van vrouwenrechten. Volgens haar kan cultuur mensen samenbrengen en eenzaamheid doorbreken. Na elke voorstelling is er ook ruimte voor gesprek en debat. Om alleenstaande moeders de mogelijkheid te bieden om te komen, is er gratis opvang voor hun kinderen, die kunnen deelnemen aan workshops. “Want tijd voor jezelf is de sleutel om je geestelijke gezondheid te beschermen,” besluit de directrice.
• De podcast Paroles de Daronnes werd ontwikkeld door de vereniging ARC (Action Recherche Culturelle), door Sandrine Franceschi, een alleenstaande moeder die ook aanwezig was op de bijeenkomst van Monopédia. Deze Franstalige podcast bestaat nu anderhalf jaar. Hij is een initiatief voor en door moeders. De eerste afleveringen gaan over stereotypen en vooroordelen, maar ook over het moeilijke thema huisvesting.
• De vereniging organiseert schrijfworkshops voor alleenstaande moeders bij La Bellone.
• Bij het project Pouce-Pousse in Jette kan je terecht voor yoga en sport. Alleenstaande mama’s kunnen er tegen een lage prijs deelnemen aan sessies terwijl hun kind(eren) vlakbij opgevangen worden.
• Er zijn verschillende boeken geschreven over dit onderwerp: in het Nederlands: “Familie” en in het Frans: “La puissance des mères”, “Être mère“, “Père au foyer“; enz.

Sofia Douieb en Samuel Walheer

Ieder jaar ondersteunt Aquarelle ongeveer 500 (aanstaande) moeders die in grote bestaansonzekerheid leven. Afgelopen november vierde de vereniging haar 25-jarige bestaan, waarin ze al zo’n 7.200 gezinnen mocht begeleiden. In een kortfilm van 15 minuten doet Aquarelle het relaas van zijn geschiedenis en zet het alle teams die elkaar in de loop der jaren afwisselden in de bloemetjes: verloskundigen, gynaecologen, kinderartsen, maatschappelijk assistenten, enz. 

Aquarelle biedt medische en sociale ondersteuning aan zwangere vrouwen en vrouwen die pas bevallen zijn. Het gaat dan vaak om vrouwen met een migratieachtergrond en met een grote bestaansonzekerheid, die geen sociale zekerheid genieten. Die begeleiding verstrekt Aquarelle in het UMC Sint-Pieter of aan huis dankzij mobiele teams, die als doel hebben de vrouwen te helpen in de aanloop naar, tijdens en na hun zwangerschap. Zo voorziet de vereniging zowel vooraf als achteraf in begeleiding, waarna ze de vrouwen doorverwijst naar de consultaties voor zuigelingen, zodat de baby’s op hun beurt kunnen worden opgevolgd.

Vrouwen zonder ziekenfonds en zonder kansen

Rachel Gourdin, verloskundige en lid van de vzw, sprak met BX1 over die vzw, de voorwaarden om er een beroep op te kunnen doen, en de belangrijkste problemen waarmee ze te maken krijgt: “Aquarelle verleent zijn diensten aan zwangere vrouwen die op dat moment niet zijn aangesloten bij een ziekenfonds en die in ernstige bestaansonzekerheid leven. Dat komt jammer genoeg vaak voor. We moeten die vrouwen zo goed mogelijk begeleiden en hen in staat stellen bij ons enige rust te vinden. De behoeften nemen voortdurend toe en onze maatschappelijk assistente moet hen ook helpen met hun zoektocht naar een woning en met hun administratieve opvolging. Dat is niet altijd eenvoudig: 49% van de vrouwen die bij ons terechtkomen, kampen met een taalbarrière. Gelukkig kunnen we rekenen op de vertalers van het ziekenhuis.” 

De totstandkoming van het project

 “Aan het einde van de jaren ’90 merkten we in onze kraamafdeling van het Sint-Pietersziekenhuis een toename op van het aantal zwangere vrouwen die nooit eerder medisch werden opgevolgd”, stelt Linda Doeraene, medeoprichtster van Aquarelle en verloskundige, aan het begin van de korte reportage ter gelegenheid van het 25-jarige bestaan van de vereniging. Ze vervolgt: “Eenmaal deze vrouwen bevallen waren, wilden ze zo snel mogelijk weer weg omdat ze bang waren voor de rekening die eraan zat te komen”. Toen stelden de diensthoofden aan Linda en een andere verloskundige voor een vereniging op te richten om deze toekomstige moeders tijdens hun zwangerschap kosteloos op te volgen en te begeleiden. “Soms moesten we tot bij hen thuis gaan en hun voldoende discretie bieden zodat ze ons vertrouwden en er zeker van waren dat we hen niet zouden aangeven bij de autoriteiten” … “Wat het project zo origineel maakte, is dat we zowel intramurale als extramurale opvolging aanbieden, met aandacht voor zowel voorkomen als genezen, in het belang van moeder en kind”, voegt Martine Vanderkam – de andere verloskundige die aan de wieg van Aquarelle stond – toe.

Een vereniging die voortdurend evolueert

Door de jaren stond de vzw voor een aantal uitdagingen, die ze stukje bij beetje moest aanpakken. Zo hadden de opgevolgde vrouwen kleding nodig voor henzelf en hun baby’s. En dus kwam er een garderobe, die gevuld werd met gedoneerde kleren. Kinderverzorgingsspullen staan in een ander lokaal, waartoe de patiënten zelf toegang kunnen krijgen. Bovendien zijn het vrijwilligers die dit in goede banen leiden. Dat laatste geldt ook voor de voedseldonaties en zelfs de financiële steun. Om die financiële steun te organiseren, zou het nodig blijken op zoek te gaan naar instanties die geld konden verschaffen voor het project. En dus hielpen het UMC Sint-Pieter, Kind en Gezin (slechts gedurende de eerste paar jaar) en ONE om de kas te stijven. Er werden ook netwerken in het leven geroepen om de zorg holistischer te benaderen. Het is immers ook zaak om zorg te dragen voor je mentale gezondheid en je welzijn en je voor te bereiden op de bevalling …

Menselijke waarden boven alles

Veiligheid, goedheid, luisterbereidheid, gelijkheid, beschikbaarheid, respect … Het zijn stuk voor stuk waarden die de vereniging hoog in het vaandel draagt. Het is bovenal de bedoeling het vertrouwen van deze vrouwen in de maatschappij en vooral in zichzelf te herstellen, zodat ze stevig in hun schoenen staan als moeder en uiteindelijk – beter voorbereid op deze wereld – hun vleugels durven uit te slaan. “Het is elke dag weer een strijd omdat deze vrouwen in zo’n dramatische toestand leven, maar het verschaft ook een intens genot om hen dagelijks te kunnen bijstaan en ondersteunen”, vertrouwt Linda ons uiteindelijk toe. “Ik heb mijn werk bij Aquarelle echt met hart en ziel gedaan en dat maakte me oprecht gelukkig! Ik hoop dat we in de toekomst nog veel meer gezinnen kunnen helpen, met een nog uitgebreider team.” 

→ Steun Aquarelle! (website in het Frans)

Sofia Douieb