In het Brussels Gewest hebben sociale ongelijkheden al een impact op kinderen nog vóór hun geboorte. Dat is een van de bevindingen van het Observatorium voor Gezondheid en Welzijn (Vivalis) in zijn jaarlijkse Welzijnsbarometer over armoede en sociale ongelijkheid in België. De cijfers schetsen een beeld van een jong gewest met een bijzonder hoge armoedegraad onder kinderen en tieners. In 2023 woonde bijna 33% van hen in een gezin waarvan het inkomen onder de armoederisicogrens lag.

Onze collega’s van het Observatorium van Gezondheid en Welzijn (waarmee Born in Brussels zijn kantoren deelt) hebben, speciaal voor ons, alle gegevens over kinderen uit hun jaarlijkse barometer gehaald. Die gegevens tonen de multidimensionele aard van kinderarmoede in Brussel. Inkomen, huisvesting, gezondheid, toegang tot zorg, geestelijke gezondheid en onderwijs zijn nauw met elkaar verbonden en blijven hun hele leven lang een invloed hebben op kinderen. We lichten de bevindingen uit de barometer hieronder toe.

Een jong gewest met een bijzonder hoog kinderarmoedecijfer

Op 1 januari 2024 telde het Brussels Hoofdstedelijk Gewest 1.249.597 inwoners, waaronder bijna 272.000 kinderen en tieners jonger dan 18 jaar, d.w.z. 22% van de bevolking. Dit aandeel ligt duidelijk hoger dan in Vlaanderen en Wallonië. Maar deze jonge bevolking leeft in grote bestaansonzekerheid. In 2023 woonde bijna 33% van de Brusselse kinderen en tieners jonger dan 18 jaar in een gezin waarvan het inkomen onder de armoederisicogrens lag. In het Brusselse Gewest wordt 42% van de kinderen ook beschouwd als kinderen met een risico op armoede of sociale uitsluiting (AROPE – at risk of poverty or social exclusion). Dat risico ligt nog hoger voor kinderen in bepaalde gezinssituaties. Zo loopt 58% van de kinderen in eenoudergezinnen het risico op armoede of sociale uitsluiting.

Ongelijkheid die nog vóór de geboorte begint

Uit de gegevens die het Observatorium heeft verzameld, blijkt dat de sociaaleconomische omstandigheden tijdens de zwangerschap en de geboorte al een invloed hebben op de gezondheid van kinderen. In 2021:

• werd 16% van de kinderen geboren in een huishouden zonder inkomen uit arbeid;
• werd 27% van de kinderen geboren in een huishouden met één inkomen uit arbeid;
• werd 14% van de kinderen geboren in een huishouden waar de moeder alleen woonde op het moment van de geboorte (van deze alleenstaande moeders had 62% geen inkomen uit arbeid).

Dat heeft aanzienlijke gevolgen voor de perinatale gezondheid. Tussen 2015 en 2021 lag het risico op doodgeboorte ongeveer drie keer hoger voor kinderen die geboren werden in een huishouden zonder inkomen uit arbeid dan wie geboren werd in een huishouden met twee inkomens uit arbeid. Ook het risico op kindersterfte vóór de leeftijd van één jaar was meer dan twee keer zo hoog. Het rapport wijst erop dat leefomstandigheden, toegang tot zorg, huisvesting, voeding en chronische stress bij de ouders een directe impact hebben op de gezondheid van hun kinderen, nog voordat ze geboren zijn.

Huisvesting, een belangrijke factor in ongelijkheid

In het document wordt ook het belang van huisvestingsproblemen voor Brusselse gezinnen benadrukt. Het Brusselse Gewest telt een hoog aandeel huurders, en bijzonder hoge huurprijzen. Voor huishoudens met de laagste inkomens beslaan de uitgaven voor huisvesting soms meer dan de helft van het beschikbare inkomen. In 2023 besteedden de 10% Brusselaars met de laagste inkomens 56% van hun inkomen aan huisvesting. Na het betalen van huur en lasten bleef er gemiddeld slechts tien euro per persoon per dag over om alle andere essentiële uitgaven te dekken.

Dat heeft talrijke gevolgen voor de leefomstandigheden van kinderen:

• overbevolkte woningen;
• vochtproblemen;
• verwarmingsproblemen;
• frequente verhuizingen;
• meer stress in het gezin.

In het Brusselse Gewest woont 50% van de kinderen en tieners onder de 18 jaar in een overbevolkte woning. Bij de armste 20% van de kinderen loopt dit percentage op tot 74%. Bovendien woont 23% van de minderjarigen in een woning die, volgens de definitie van het Observatorium voor Gezondheid en Welzijn, van slechte kwaliteit is.

Deprivaties die het dagelijks leven van kinderen beïnvloeden

De SILC-EU-enquête brengt ook specifieke deprivaties onder kinderen tussen 0 en 15 jaar naar voren. In het Brusselse Gewest leeft 23% van de kinderen in een huishouden dat om financiële redenen niet kan voorzien in ten minste drie essentiële behoeften.

De meest voorkomende deprivaties zijn:

• geen week op vakantie kunnen gaan;
• moeite hebben om versleten kleren te vervangen;
• niet elke dag eiwitten kunnen consumeren;
• moeilijk kunnen deelnemen aan bepaalde vrijetijds- of schoolactiviteiten.

Het rapport wijst erop dat deze deprivaties gevolgen hebben die verder gaan dan materiële kwesties; ze hebben ook een invloed op de socialisatie, het welzijn en de ontwikkeling van kinderen.

Impact op lichamelijke en geestelijke gezondheid

Sociale ongelijkheden leiden ook tot grote ongelijkheden op het vlak van gezondheid. Slechte huisvestingsomstandigheden en overbevolking werken luchtwegaandoeningen, de verspreiding van besmettelijke ziekten en geestelijke gezondheidsproblemen in verband met stress en angst in de hand.

De barometer benadrukt ook dat mensen met een laag inkomen meer blootgesteld worden aan depressieve stoornissen, geestelijke gezondheidsproblemen en moeilijke toegang tot zorg.

In het Brusselse Gewest heeft 38% van de gezinnen die moeilijk rondkomen gezondheidszorg al eens uitgesteld om financiële redenen. Dat zien we vooral bij eenoudergezinnen.

Gevolgen voor hun schooltraject

Tot slot beïnvloeden de leefomstandigheden ook het schooltraject van kinderen en tieners. In 2022-2023 had 17% van de leerlingen in het secundair onderwijs in het Brusselse Gewest een leerachterstand van minstens twee jaar. De meeste leerlingen met een achterstand vinden we in de armste gemeenten. Het rapport toont aan dat economische moeilijkheden, werkloosheid, migratietrajecten, huisvestingsomstandigheden en gebrek aan ruimte om thuis te studeren een directe impact kunnen hebben op het leerproces en de slaagkansen op school.

→ Ontdek de Welzijnsbarometer 2025

Het UVC Brugmann heeft onlangs twee fysiologische verloskamers ingehuldigd. Het project kreeg de naam Physalis en is een samenwerking tussen verloskundigen, artsen en technische teams. Het heeft als doel een zachtere omgeving te bieden die het ritme van de bevalling respecteert terwijl de veiligheid van de patiënt gegarandeerd blijft. “Gedempt licht, een warme sfeer en bewegingsvrijheid: alles is ontworpen om de fysiologie te ondersteunen.” 

Sinds september 2025 vinden aanstaande moeders in de materniteit van het UVC Brugmann die twee fysiologische kamers, die uitgerust zijn met een badkuip en hulpmiddelen die mobiliteit en comfort bevorderen. Er zijn nog een aantal andere vergelijkbare opties voor wie in Brussel op een meer natuurlijke manier wil bevallen. Zo zijn er geboortehuizen zoals Le Cocon in het Erasmusziekenhuis – ook wel “technische eenheden” of “fysiologische verloskamers” – waar zelfstandige verloskundigen hun patiënten kunnen behandelen in de veilige omgeving van een ziekenhuis.

Natuurlijk bevallen

Volgens de wetenschappelijke definitie is een fysiologische bevalling, in tegenstelling tot een pathologische, een natuurlijk proces dat de geboortehormonen respecteert en waarbij medische interventies worden beperkt (geen ruggenprik) in een veilige omgeving. Dat past in het concept van reproductieve rechtvaardigheid, dat het recht op het krijgen van kinderen en op waardig bevallen verdedigt en zich verzet tegen gynaecologisch en obstetrisch geweld of discriminatie. Het Physalis-project sluit precies aan bij die filosofie van zorg die vrouwen en hun gezin centraal zet.

“De naam Physalis staat symbool voor bescherming en rijping en illustreert die benadering. Naar analogie met die vrucht die beschermd wordt door een delicaat omhulsel, is de geboorte een natuurlijk proces dat zich in zijn eigen tempo ontwikkelt, tot het tijd is voor de ontmoeting.” Dat legt het UVC Brugmann uit in een persbericht.

Geboortehuizen

Sinds september 2024 moeten alle Brusselse ziekenhuizen een geboortehuis in hun kraamafdeling hebben. Als dat niet kan, moeten sommige ruimtes beschikbaar blijven voor zelfstandige verloskundigen en huisartsen om dat type bevallingen mogelijk te maken. Het idee is eenvoudig: zwangere vrouwen toelaten om op een natuurlijke manier te bevallen en hun een thuisgevoel geven, waarbij medische zorg mogelijk blijft. Een geboortehuis is een veilige en gezellige omgeving waar aanstaande moeders op hun eigen tempo kunnen bevallen en daarbij hun eigen vaardigheden kunnen aanwenden. Er worden enkel vrouwen opgenomen die in goede gezondheid verkeren, van wie de zwangerschap zonder complicaties verloopt en die opgevolgd worden door de verloskundigen van het geboortehuis in kwestie.

• Le Cocon (Erasmusziekenhuis, Anderlecht): bevindt zich in het ziekenhuis, wordt gerund door verloskundigen die fysiologische bevallingen begeleiden en biedt een huiselijke omgeving.
• Pass-ages (Vorst): geboortehuis met rustgevende geboortekamers en een tuin, waar je ook een paar dagen na de geboorte kan verblijven.

Fysiologische verloskamers of technische eenheden

Aangezien het ingewikkelder is om een geboortehuis op te zetten, hebben de meeste Brusselse ziekenhuizen de voorkeur gegeven aan een technische eenheid. Op die manier kunnen zelfstandige verloskundigen bevallingen begeleiden in een ziekenhuis. In de praktijk “huurt” de verloskundige, die bevoegd is om fysiologische bevallingen te begeleiden, een verloskamer in een ziekenhuis. Zo kunnen aanstaande moeders natuurlijk bevallen in hun gebruikelijke ziekenhuis.

• UVC Brugmann: biedt sinds 2024 fysiologische kamers aan die autonoom worden beheerd door verloskundigen (het Physalis-project).
• UMC Sint-Pieter: heeft een specifieke verloskamer die is uitgerust voor pijnbestrijding zonder ruggenprik (bad, lianen, bal, sofa).
• Chirec materniteit Edith Cavell (Deltaziekenhuis): beschikt over verloskamers waar comfort centraal staat en begeleiding van a tot z mogelijk is dankzij de nabije technische eenheid.
• Iris Ziekenhuizen Zuid: sinds 2022 vind je er een fysiologische ruimte die minder gemedicaliseerde bevallingen mogelijk maakt.

Twee maanden geleden bracht Born in Brussels als eerste het nieuws van het project Perinatal Care, dat wordt geleid door Farah Bombaerts, en dat het kraamzorgmodel wil introduceren in Franstalig België. In dit project, dat nu al veel enthousiasme opwekt bij professionals uit de perinatale sector, werd intussen een belangrijke stap gezet: de officiële neerlegging van de statuten van de vzw.

Op dit moment ben ik druk bezig met het logo en de website, de samenwerkingen en de opleiding van perinatale hulpverleners”, vertelt Farah Bombaerts.

Ze is ook op zoek naar een gebouw voor de vzw en wil samenwerken met teams van verloskundigen en psychologen, zowel voor de opleiding als de groepering van vzw’s om een coördinerende dienst voor thuishulp en -zorg aan te bieden. Op dit moment bestaat het team uit drie personen: Farah Bombaerts, oprichter en coördinator, Jessica Veris, consultant juridische structurering en borstvoedingsconsulent, en Débora Laurent, consultant fondsenwerving.

Globale begeleiding voor gezinnen

In het presentatiedocument van Perinatal Care – dat we als eerste mochten ontvangen – lezen we onder meer dat de vzw perinatale ondersteuning aan huis wil bieden, van de zwangerschap tot de eerste maanden na de geboorte, met twaalf huisbezoeken, één tot drie keer per week, die telkens 3,5 uur duren. De ondersteuning gebeurt op drie vlakken: logistiek (organisatie van het huishouden, maaltijden, was, zorg voor de andere kinderen), pedagogisch (verzorging van de baby, praktische tips, recuperatie van de moeder) en psychosociaal (een luisterend oor bieden, de gezondheid observeren, doorverwijzen naar andere professionals).

→ Lees ons vorige artikel over dit onderwerp: Postnatale hulp: wanneer doet kraamzorg zijn intrede in de Franstalige zorgsector?

Inspelen op een reële behoefte in Franstalig België

Vervolgens worden enkele sleutelargumenten opgesomd waarom zo’n project belangrijk is voor Franstalig België. Hoewel het kraamzorgmodel al meer dan twintig jaar bestaat in Vlaanderen, worden Franstalige gezinnen na de bevalling vaak onvoldoende ondersteund: sporadisch bezoek van een verloskundige, sociale dienst of niet-gespecialiseerde huishoudhulp. Perinatal Care heeft als doel een gestructureerde en gecoördineerde opvolging te bieden, het isolement van ouders te doorbreken en medische, psychologische en sociale problemen te voorkomen.

De ambities van Perinatal Care

Op korte termijn wil het project personeel op het terrein opleiden en samenwerken met lokale teams. Op middellange termijn: een individueel plan voorstellen en een team voor thuiszorg samenstellen. Op lange termijn: integreren in het klassieke zorgtraject, bijdragen aan de erkenning van het beroep van perinatale hulpverlener en de opleiding laten certificeren.

Perinatal Care wil op deze manier de territoriale ongelijkheden terugdringen, de samenhang van het perinatale gezondheidsbeleid versterken en universele ondersteuning bieden aan gezinnen na de bevalling.

→ Wil je meer informatie of wil je meehelpen aan het project? Ga dan naar www.perinatalcare.be of stuur een mailtje naar info@perinatalcare.be

Sofia Douieb

Dit jaar is het precies 30 jaar geleden dat GAMS België zich inzet voor de afschaffing van vrouwelijke genitale verminking (VGV). De vereniging wil dit jubileum vieren met een grootschalig evenement: een terugblik op haar acties, een nieuw strategisch plan voor de toekomst, diverse lezingen, workshops, filmvertoningen, een muziekavond, enz.

Op 27 juni nodigen wij u uit om een bijzondere mijlpaal te vieren: 30 jaar engagement van GAMS België aan de zijde van meisjes en vrouwen die getroffen zijn door vrouwelijke genitale verminking. Deze 30 jaar staan voor gezamenlijke strijd, overwonnen uitdagingen, belangrijke vooruitgang in zorg en preventie, maar ook voor een vernieuwde visie voor de komende jaren. Deze dag biedt de gelegenheid om terug te blikken op het afgelegde parcours, ons nieuwe strategisch plan te delen en vooral samen vooruit te kijken naar de toekomst.” – GAMS België

{ Persbericht van GAMS België }

Ter gelegenheid van Wereldgezondheidsdag op 7 april 2026 richt Born in Brussels de schijnwerpers op een project dat het leven van vrouwen en moeders in Brussel kan veranderen: de oprichting van een Vrouwenhuis in het UMC Sint-Pieter, geïnspireerd op de Maisons des Femmes in Frankrijk.

Met dit project bouwen we niet alleen een gebouw, maar een plek van bescherming, zorg en waardigheid, die levens blijvend kan veranderen,” lezen we in een persbericht van het UMC Sint-Pieter.

→ Steun het project met een GIFT aan het Fonds 320. 

Brussels project geïnspireerd op Frans model

De site Hoogstraat 320 van het UMC Sint-Pieter waagt zich aan een groot project: de bouw van een unieke locatie naar het voorbeeld van de Maisons des Femmes, “bedoeld om vrouwen op te vangen, te verzorgen en te beschermen”. Momenteel zijn de diensten verspreid over lokalen die soms krap of ongeschikt zijn. De doelstelling is om ze samen te brengen om “een vlot, vertrouwelijk en beschermend zorgtraject” aan te bieden, in een ruimte die ontworpen is om het herstel van de meest kwetsbare vrouwen en (toekomstige) moeders te begeleiden.

Film verduidelijkt de uitdagingen

De Franse film La Maison des Femmes, geregisseerd door Mélisa Godet, is gedraaid in het huis waar dat concept voor het eerst in de praktijk werd gebracht. Sindsdien is hun aantal in Frankrijk gegroeid. De film toont hoe het eraan toegaat in dat Vrouwenhuis, dat lijkt op een ziekenhuis, maar ook groepsactiviteiten organiseert die zelfvertrouwen helpen opbouwen en wat meer rust bieden. La Maison des Femmes is realistische fictie die even aangrijpend als noodzakelijk is. We krijgen een menselijke inkijk in de dagelijkse strijd die de teams voeren om kwetsbare vrouwen (die vaak het slachtoffer zijn van geweld) te blijven helpen, zelfs in moeilijke omstandigheden zoals de coronacrisis.

De film getuigt ook van de volharding die structuren moeten opbrengen om te groeien, financiering te vinden en simpelweg te blijven bestaan om veiligheid te kunnen bieden aan zij die bescherming nodig hebben. Die kwesties zijn prangend actueel in Brussel.

Echte behoeften in Brussel

Al meer dan negen jaar begeleiden de teams van het UMC Sint-Pieter jaarlijks duizenden vrouwen via drie complementaire centra:

• ZSG: Zorgcentrum na Seksueel Geweld (de klok rond bereikbaar)
• City Planning: centrum voor gezinsplanning (bestaat al meer dan veertig jaar)
• CeMAViE: Medisch Centrum voor slachtoffers van Vrouwelijke Genitale Verminking (nationaal referentiecentrum)

Die centra bevestigen de omvang van de behoeften. Doordat ze verspreid zijn over verschillende locaties is hun effectiviteit en opvangcapaciteit echter beperkt. Reden te meer om op 7 april even stil te staan bij (toekomstige) moeders en alle vrouwen in kwetsbare situaties.