Elk jaar, eind augustus voor kinderen in een Franstalige school en begin september voor kinderen in een Nederlandstalige school, breekt voor Brusselse kinderen een belangrijke stap in hun leven aan: de eerste keer naar de instapklas (vanaf 2,5 jaar) of de eerste kleuterklas (op 3 jaar). Een spannend en emotioneel moment, voor zowel kind als ouder.

Op de website van Born in Brussels zijn verschillende pagina’s gewijd aan deze belangrijke mijlpaal voor de allerkleinsten:

→ Naar de kleuterschool

→ Naar de kleuterschool in het buitengewoon onderwijs

Bereid het schooljaar voor … in alle rust

Het Franstalige Office de la Naissance et de l’Enfance (ONE) wijst erop dat deze overgang een grote aanpassing voor het kind inhoudt:

• afstand nemen van de kinderopvang of zijn gezin;
• nieuwe plaatsen ontdekken, zoals het klaslokaal, de refter, de speelplaats of de naschoolse opvang;
• nieuwe regels volgen;
• zich aanpassen aan andere ritmes;
• nieuwe mensen ontmoeten (volwassenen en kinderen);
• leren omgaan met anderen in een grotere groep.

Het is een verrijkende verandering voor het kind, maar wel een die onzekerheid met zich mee kan brengen. Daarom is het belangrijk om het kind zo goed mogelijk te begeleiden. Het is ook belangrijk om het kind stapsgewijs voor te bereiden, door de school vóór het begin van het schooljaar te bezoeken, kennis te maken met de leerkracht en naschoolse begeleiders, positief over de school te praten, vriendjes, neefjes of nichtjes en buren te noemen die al naar school gaan, samen kinderboeken te lezen over de start van een nieuw schooljaar, enz.

Schoolkalenders per onderwijstaal

In Brussel bestaan er twee verschillende schoolkalenders.

• Aan Franstalige kant (Federatie Wallonië-Brussel) werd de kalender in 2022 gewijzigd: de zomervakantie werd teruggebracht tot zeven weken, met meer rustperiodes in de loop van het jaar.
• Aan Nederlandstalige kant bleef de schoolkalender ongewijzigd.

Dit betekent dat de startdatum van het nieuwe schooljaar en de vakantieperiodes verschillen naargelang het gekozen netwerk. Het is belangrijk om dit in het achterhoofd te houden, zeker als je kinderen naar verschillende scholen gaan.

→ Naar de gemengde kalender van La Ligue des familles (in het Frans)

Aanwezige ouders zijn goud waard

ONE moedigt ouders aan om er zeker de eerste dagen te zijn voor je kind om een gevoel van veiligheid te bieden. Dit houdt in:

• langer aanwezig blijven, indien mogelijk;
• geduld en begrip tonen voor de vermoeidheid en emoties van je kind;
• de gezinsorganisatie tijdelijk aanpassen.

Laagdrempelige start in Brusselse scholen

Veel scholen organiseren laagdrempelige activiteiten aan het begin van het schooljaar: voorstellingscirkels, groepsspelletjes, ontdekking van het gebouw en soms zelfs flexibelere uurroosters in de instapklas. Ondanks de tranen en vermoeidheid vormt de start op de kleuterschool een belangrijke stap voor de kinderen. Ze ontwikkelen er nieuwe vaardigheden, leren er een plek te vinden in een groep en ontdekken andere manieren van denken en spelen.

De prachtige Spaanse film Sorda is sinds half augustus in de bioscoop te zien. We maken kennis met een dolverliefd koppel dat misschien heel gewoon lijkt, tot we begrijpen dat de man horend is en de vrouw doof. Doordat hij gebarentaal heeft geleerd, is communicatie geen probleem. Maar wanneer ze een kindje verwachten, wordt alles op zijn kop gezet. Zal hun baby dezelfde handicap hebben als zijn mama? 

We zien steeds vaker films over mensen met een handicap, en maar goed ook. Het overheersende beeld van een normatieve en uniforme samenleving stemt immers niet overeen met de werkelijkheid, omdat het minderheden uitsluit. Gelukkig brengen steeds meer films, series en boeken daar verandering in. De regisseur van de film Sorda brengt een weinig besproken onderwerp in beeld: een kinderwens hebben en ouder worden wanneer je een handicap hebt.

→ Kinderwens en beperking van een ouder

Een overweldigende zintuiglijke onderdompeling

Vanaf de allereerste scènes verdwijnt het geluid in de film: het kabbelen van het water, het blaffen van een hond en het ruisen van de wind verdwijnen doelbewust. Dankzij die radicale stilte (die aan het einde nog intenser wordt) ervaren we de wereld zoals het hoofdpersonage Ángela. Zij wordt vertolkt door Miriam Garlo, de eerste dove actrice die de hoofdrol speelt in een Spaanse film. De wegdeemsterende klanken zijn meer dan een verteltechniek. De zintuiglijke onderdompeling nodigt ons uit om een onzichtbare handicap te begrijpen en te ervaren hoe doofheid de interactie met de wereld vormgeeft.

Ouderschap en handicap staan centraal

Sorda gaat evenwel niet alleen over de handicap van Ángela, maar onderzoekt ook haar angsten en twijfels die het moederschap met zich meebrengen. Hoe ga je om met de angst dat je niet alle eigenschappen van de geluidswereld aan je kind kan doorgeven en hoe beïnvloedt die vrees de band met je kind? Hoe blijf je als koppel in balans wanneer je referentiepunten beginnen te wankelen? Héctor, de partner van Ángela, wordt gespeeld door Álvaro Cervantes. Hij leerde  speciaal voor deze rol gebarentaal en belichaamt die kwetsbare dialoog tussen twee werelden: de dove en de horende. De film toont op een treffende manier de spanningen en misverstanden die samengaan met het ouderschap waarbij ook een handicap meespeelt, maar ook de tederheid.

Een intiem verhaal, geïnspireerd door het echte leven

Dat Sorda zo waarheidsgetrouw is, hoeft niet te verbazen. Regisseur Eva Libertad putte immers inspiratie uit haar persoonlijke leven. De hoofdrolspeelster Miriam Garlo is namelijk haar zus. Het script is gebaseerd op hun gesprekken. Hoewel het levensechte verhaal steunt op persoonlijke ervaringen, is de film niet autobiografisch. Die authenticiteit geeft de film een zeldzame kracht die fictie overstijgt en in de buurt komt van een gevoelige documentaire.

Zoals elders in de wereld maken de gezondheidsautoriteiten in België zich zorgen over de vaccinatiegraad van kinderen tegen mazelen, bof en rubella (MBR). Hoewel het vaccin gratis is en ondanks de inspanningen van instellingen, krijgt momenteel slechts 82% van de Belgische kinderen de tweede dosis van het MBR-vaccin. Dat ligt ver onder de drempel van 95% die nodig is om groepsimmuniteit te garanderen. Is desinformatie de boosdoener?

De cijfers zijn alarmerend, vooral omdat Europa een ongekende toename van voorkombare ziekten doormaakt: in 2024 werden meer dan 125.000 gevallen van mazelen en bijna 300.000 gevallen van kinkhoest geregistreerd. Dat is het resultaat van een gevaarlijke cocktail van desinformatie, een gedaald vertrouwen in medische instellingen en een moeilijke toegang tot vaccinatie.

Verontrustende desinformatie

Na de recente en tragische dood in Liverpool van een kind aan de mazelen, wordt het debat opnieuw gevoerd. Volgens een Franstalig artikel van het persbureau AFP “werden socialenetwerksites overspoeld door complottheorieën, verspreid door influencers die antivaxer zijn. Sommigen aarzelen niet om zonder enig bewijs te beweren dat mazelen niet gevaarlijk is of dat vaccins autisme veroorzaken – een misvatting die voortkomt uit een weerlegd onderzoek uit 1998. In het VK en in de VS vinden die ideeën echter weerklank tot bij de hoogste politieke echelons.” Daardoor zijn jonge ouders steeds wantrouwiger, terwijl ze soms al van bij de geboorte van hun kind aan die desinformatie worden blootgesteld. De Wereldgezondheidsorganisatie luidt de noodklok: desinformatie bedreigt decennialange vooruitgang op het gebied van volksgezondheid.

In België zijn er oplossingen, maar die moeten worden versterkt

Gezien de ernst van de situatie nemen de autoriteiten van de Federatie Wallonië-Brussel steeds meer initiatieven. In een Franstalig persbericht roept Valérie Lescrenier, de Waalse minister voor Kinderopvang, op “de artsen een actievere rol te laten spelen, van wie velen het gratis vaccin waarover ze beschikken nog steeds niet gebruiken”. Ze benadrukt ook de cruciale bijdrage van verpleegkundigen in de teams voor gezondheidspromotie in scholen (PSE’s) en van de kind-ouderpartners (PEP’s) op kraamafdelingen. Betere informatie vanaf de geboorte kan immers het verschil maken: wanneer ouders uit het ziekenhuis worden ontslagen, zouden ze systematisch moeten worden gewezen op het belang van de twee doses van het vaccin. Hoewel de eerste dosis (op 12 maanden) over het algemeen goed wordt opgevolgd, wordt de tweede dosis (op lagereschoolleeftijd) – vaak niet meer toegediend. Nochtans zijn beide nodig voor een effectieve bescherming.

→ Op de website www.vaccination-info.be staat alle nuttige informatie voor gezinnen 

→ Sinds kort is er ook een versie van deze site die uitsluitend bedoeld is voor professionals (artikel in het Frans)

Het nieuwe schooljaar vraagt om collectieve actie

In hetzelfde persbericht benadrukt Waals parlementslid Sophie Fafchamps dat “vaccinatie niet alleen het gevaccineerde kind beschermt, maar ook anderen, vooral de meest kwetsbaren”. Nu meer mensen terugkeren van vakantie, zullen er waarschijnlijk nieuwe gevallen opduiken in België. Het is dus hoog tijd voor collectieve actie.

Je eerste woordjes Nederlands nog voordat je kan lopen? Dat is de ambitie van de Vlaamse regering, die Nederlands leren vanaf de eerste levensmaanden wil bevorderen. Begin juli werd daartoe een reeks maatregelen goedgekeurd om blootstelling aan het Nederlands vanaf het kinderdagverblijf algemeen te maken.

Dat beleid wordt voorgesteld als “noodzakelijk om slechte schoolresultaten tegen te gaan”, maar lokt felle kritiek uit – niet in het minst van de onderwijsvakbonden.

Doelstelling: Nederlands spreken vanaf het kinderdagverblijf

Vlaams minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) is er absoluut van overtuigd dat de strijd tegen onderwijsongelijkheden al in de eerste levensjaren moet beginnen. Zodra ze 1 jaar zijn, zullen kinderen meer worden blootgesteld aan Nederlands in kinderopvangvoorzieningen. Minister van Welzijn Caroline Gennez (Vooruit) heeft een budget van 12 miljoen euro vrijgemaakt om het Nederlandstalig onderwijsaanbod in kinderdagverblijven en kinderopvangvoorzieningen te versterken. Vanaf 2,5 jaar worden zogenaamde instapsprongen georganiseerd, waarbij peuters op een speelse manier hun eerste woordjes Nederlands ontdekken. Bovendien kunnen de ouders erbij worden betrokken.

Een preventielogica die extra druk met zich meebrengt

Het idee is om al op zeer jonge leeftijd taalachterstand te voorkomen omdat die goede schoolresultaten in de weg staat. Vandaag spreekt meer dan 27% van de schoolgaande kinderen in Vlaanderen thuis geen Nederlands. Tien jaar geleden was dat 18%. Volgens minister Demir moeten we snel ingrijpen, voordat de kloof groter wordt.

Die preventielogica gaat echter ook samen met maatregelen die de werkdruk verhogen:

• In het kleuter- en lager onderwijs wordt extra taalondersteuning in kleine groepen verplicht voor kinderen met een taalachterstand en komen er zogenaamde taalheldklassen.
• In het middelbaar onderwijs kunnen leerlingen worden verplicht om drie uur per week extra Nederlands te volgen.
• Op zomerscholen kunnen kinderen hun achterstand ook buiten het schooljaar inhalen.

Ambitieuze maatregelen, maar tegen welke prijs?

Hoewel er een algemene consensus is over de inhoud van het project (de onderwijstaal van bij de start beter beheersen), is dat veel minder het geval voor de concrete uitvoering en de middelen. Volgens verschillende vakbonden houdt de hervorming geen rekening met de realiteit op het terrein.

“Hoe gaan we dit klaarspelen met het huidige lerarentekort?” vraagt Marc Borremans van de ACOD zich af.

Volgens cijfers van de vakbonden is in Vlaanderen 10% tot 15% van de onderwijsfuncties vacant. In Brussel en Gent loopt dat zelfs op tot 27%. Bovendien treft dat tekort vooral scholen met leerlingen met een taalachterstand bijzonder hard.

“Voordat we hervormingen op deze schaal doorvoeren, moeten we de bestaande teams versterken. Simpelweg nieuwe opdrachten toevoegen gaat niet”, waarschuwt Marianne Coopman, algemeen secretaris van de onderwijsvakbond COV.

Ook de ouders worden betrokken

Het plan van de Vlaamse overheid gaat nog verder: anderstalige ouders worden ook betrokken. Ze kunnen deelnemen aan informatiesessies om hun kind beter te begeleiden. Uiteindelijk wil minister Demir dat Nederlands leren een voorwaarde wordt om schooltoelagen te krijgen, wat sommige verenigingen die ijveren voor sociale rechten zorgwekkend vinden.

 Kortom: een ambitieus project dat vragen oproept

Het Vlaamse plan is gebaseerd op een sterk principe: hoe vroeger kinderen worden blootgesteld aan de onderwijstaal, hoe beter hun slaagkansen. Maar zonder aanzienlijke investeringen in onderwijsfuncties dreigt het de ongelijkheden nog groter te maken. Daarnaast zullen scholen overbelast raken en nu al kwetsbare gezinnen geviseerd worden. De hamvraag is dus wie dit project zal uitvoeren en tegen welke menselijke en educatieve kosten?

Brusano publiceerde zopas een nieuwe Focus, gericht op professionals uit de sociale en gezondheidssector, met als doel hen beter uit te rusten om zwangere personen, jonge kinderen en hun families te begeleiden. Dit beknopte document biedt een overzicht van de beschikbare ondersteuningsmogelijkheden in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, met als doel de samenwerking tussen actoren te bevorderen en bij te dragen aan de vermindering van gezondheidsongelijkheden.

Born in Brussels heeft actief deelgenomen aan de ontwikkeling en verspreiding ervan, met name tijdens de territoriale infosessies (binnen de verschillende zorgregio’s) en het presentatiewebinar.

EEN NOG TE FRAGMENTARISCH PERINATAAL TRAJECT

Born in Brussels weet maar al te goed: ondanks het brede aanbod aan diensten blijft het prenatale en postnatale traject vaak moeilijk te doorlopen voor gezinnen. Gebrek aan coördinatie, beperkte toegang tot bepaalde zorg, onduidelijke informatie of administratieve barrières… Dit zijn obstakels die vooral kwetsbare doelgroepen treffen. Als antwoord hierop stelt Brusano een gestructureerd document voor, gericht op de eerstelijnsprofessionals: Focus nr. 7 – Perinatale zorg: ondersteunings- en begeleidingsaanbod. Het kadert binnen een collectieve aanpak die tot doel heeft de kwaliteit en de vlotheid van de begeleiding tijdens de eerste 1000 dagen te verbeteren.

DUIDELIJK EN ACTUEEL OVERZICHT VAN DE BESCHIKBARE HULPMIDDELEN

Deze Focus bundelt op een beknopte manier:

• De belangrijkste fasen van het perinatale traject (voor, tijdens en na de geboorte),

• De soorten mobiliseerbare structuren en voorzieningen (ONE, kraamzorg, verenigingen, ziekenhuisdiensten, enz.),

• Specifieke middelen voor complexe situaties (geestelijke gezondheid, verslavingen, kwetsbaarheid, enz.),

• Evenals initiatieven die de wederzijdse bekendheid tussen professionals bevorderen.

Het is ontworpen als een praktisch instrument voor screening en oriëntatie, aangepast aan de realiteit op het terrein.

EEN COLLECTIEVE DYNAMIEK BINNEN DE BRUSSELSE ZORGBASSINS

Om de verspreiding van de Focus te ondersteunen, organiseerde Brusano meerdere infosessies binnen de verschillende zorgregio’s van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Deze bijeenkomsten stelden professionals in staat om vertrouwd te raken met de inhoud van het document, concrete situaties te bespreken en de beschikbare doorverwijzingen binnen hun regio te identificeren.

Het team van Born in Brussels, betrokken bij de coördinatie van perinatale actoren in Brussel, nam deel aan deze sessies als spreker. Onze coördinator, Emmanuelle Vanbesien, trad ook op tijdens het presentatiewebinar van de Focus, samen met andere sectorexperts, om de tools van het platform bekend te maken en de appropriaties ervan te versterken.

VOOR MEER INFORMATIE

📄 Download de volledige Focus
→ Focus Perinatale Zorg – Brusano (PDF)

🎥 Bekijk het webinar (juni 2025)
→ YouTube – Presentatiewebinar Focus
(Noot: de webinar is in het Frans)